Myofascial Release Therapy không phải là liệu pháp mới lạ, nhưng nhiều người vẫn chưa hiểu rõ nó hoạt động như thế nào và tại sao nó lại giúp giảm đau hiệu quả đến vậy. Nếu bạn từng bị đau lưng, vai cứng, hoặc cảm giác như có sợi dây thít chặt trong cơ bắp-mà không rõ nguyên nhân-thì có thể bạn đang gặp vấn đề ở mô liên kết, hay còn gọi là fascia. Đây là lớp mô mỏng nhưng cực kỳ bền chắc bao quanh mọi cơ, xương, dây thần kinh và mạch máu trong cơ thể. Khi fascia bị căng, dính hoặc tổn thương, nó không chỉ gây đau mà còn giới hạn chuyển động, khiến bạn cảm thấy mệt mỏi dù không làm gì nặng.
Myofascial Release là gì?
Myofascial Release (MR) là một kỹ thuật trị liệu thủ công, tập trung vào việc giải phóng sự căng cứng và dính của mô fascia. Khác với massage thông thường, MR không chỉ tác động lên bề mặt cơ, mà đi sâu vào lớp mô liên kết bên dưới-nơi thường bị bỏ qua. Fascia bình thường mềm, trơn và linh hoạt. Nhưng khi bạn chấn thương, ngồi lâu, vận động sai tư thế, hoặc thậm chí chỉ stress kéo dài, nó trở nên dày, khô và dính lại với nhau như keo. Kết quả? Đau lan tỏa, hạn chế vận động, và đôi khi còn gây tê, ngứa, hoặc cảm giác “châm chích” không rõ nguyên nhân.
Liệu pháp này sử dụng áp lực nhẹ nhưng kiên trì-không phải bấm mạnh, không phải vặn vẹo-để kéo giãn và làm mềm fascia. Người thực hiện thường dùng tay, khuỷu tay, hoặc dụng cụ như bóng tennis, khối foam roller, hoặc que myofascial. Quá trình này có thể kéo dài từ vài phút đến 90 phút, tùy vùng bị ảnh hưởng. Điều quan trọng là: bạn không cần đau mới hiệu quả. Thực tế, nếu bạn cảm thấy đau nhói, đó là dấu hiệu bạn đang làm sai.
Tại sao nó khác với massage thông thường?
Nhiều người nghĩ massage là giải pháp cho mọi loại đau cơ. Nhưng massage tập trung vào cơ bắp, còn myofascial release tập trung vào mô liên kết-nơi mà nhiều cơn đau mãn tính thực sự bắt nguồn. Một nghiên cứu năm 2023 trên tạp chí Journal of Bodywork and Movement Therapies cho thấy 78% bệnh nhân bị đau lưng mãn tính có sự cải thiện đáng kể sau 6 buổi MR, trong khi nhóm chỉ dùng massage truyền thống chỉ cải thiện 32%.
Điều này xảy ra vì fascia là một hệ thống liên kết toàn thân. Một điểm dính ở vai có thể gây đau ở hông, và ngược lại. MR giúp khôi phục sự liên kết tự nhiên này. Khi một phần fascia được giải phóng, toàn bộ chuỗi mô liên kết được “reset”, giúp cơ thể tự điều chỉnh và giảm áp lực lên các vùng khác.
Đối tượng nào nên thử?
Myofascial Release không phải dành riêng cho vận động viên hay người già. Nó phù hợp với:
- Những người ngồi làm việc văn phòng 8-10 tiếng mỗi ngày, thường bị đau cổ, vai, hoặc đau đầu do căng cơ
- Người bị đau mãn tính như hội chứng đau cơ xơ hóa, viêm gân, hoặc đau thần kinh tọa
- Những ai đã thử vật lý trị liệu, châm cứu, hoặc dùng thuốc giảm đau nhưng không thấy cải thiện rõ rệt
- Người sau chấn thương, phẫu thuật, hoặc sinh con-khi cơ thể bị thay đổi cấu trúc và fascia bị dính lại
- Những ai cảm thấy mệt mỏi liên tục, dù ngủ đủ, ăn tốt, và tập thể dục đều đặn
Đặc biệt, ở Việt Nam, nơi nhiều người làm việc trong môi trường nóng ẩm, ngồi sai tư thế, hoặc mang vác nặng thường xuyên, fascia dễ bị tổn thương hơn bạn nghĩ. Nhiều bệnh nhân ở Cần Thơ và TP.HCM đã chia sẻ rằng sau 3-4 buổi MR, họ cảm thấy nhẹ nhàng hơn, ngủ ngon hơn, và không còn phải dùng thuốc giảm đau mỗi ngày.
Thực tế: Nó hoạt động như thế nào trong cơ thể?
Fascia chứa hàng triệu thụ thể thần kinh-nhiều hơn cả cơ bắp. Khi fascia bị căng, nó gửi tín hiệu đau liên tục lên não. Não hiểu nhầm và cho rằng có tổn thương nghiêm trọng, nên tạo ra phản ứng đau mãn tính. MR giúp “tắt” tín hiệu này bằng cách:
- Làm mềm mô dính, giảm áp lực lên các dây thần kinh
- Tăng lưu thông máu và dịch bạch huyết đến vùng bị ảnh hưởng
- Kích thích hệ thần kinh phó giao cảm-giúp cơ thể chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi và phục hồi
- Giảm nồng độ chất gây viêm như cytokine trong mô
Không có thuốc nào làm được điều này một cách tự nhiên. Thuốc giảm đau chỉ che giấu triệu chứng. MR giải quyết nguyên nhân gốc rễ.
Các phương pháp phổ biến hiện nay
Có hai cách chính để thực hiện myofascial release: tự thực hiện tại nhà và được chuyên gia điều trị.
Tự thực hiện tại nhà
Bạn có thể bắt đầu với các công cụ đơn giản:
- Bóng tennis hoặc bóng foam roller: Đặt bóng dưới vùng đau (ví dụ: gót chân, lưng dưới, vai), nằm nhẹ nhàng và di chuyển chậm trong 2-5 phút. Không cần dùng lực mạnh-chỉ cần giữ áp lực ổn định.
- Que myofascial: Dùng để kéo giãn dọc theo cơ, đặc biệt hiệu quả cho chân và cánh tay.
- Thời gian lý tưởng: 10-15 phút mỗi ngày, tốt nhất vào buổi sáng hoặc trước khi ngủ.
Chú ý: Không nên dùng bóng ở vùng xương sống, khớp gối, hoặc bụng. Nếu bạn bị loãng xương, tiểu đường, hoặc đang mang thai, hãy hỏi chuyên gia trước khi tự thực hiện.
Được chuyên gia điều trị
Liệu pháp do chuyên gia thực hiện hiệu quả hơn nhiều. Họ dùng kỹ thuật “hold and release”-giữ áp lực tại điểm dính trong 90-120 giây cho đến khi mô bắt đầu mềm ra. Nhiều người cảm thấy như có “cái gì đó tan ra” bên trong. Sau buổi đầu tiên, bạn có thể cảm thấy hơi mỏi-đó là phản ứng bình thường. Sau 3-5 buổi, đa số cảm thấy giảm đau rõ rệt.
Ở Việt Nam, các trung tâm vật lý trị liệu tại Hà Nội, Đà Nẵng, và TP.HCM đã bắt đầu triển khai MR như một phần của chương trình phục hồi chức năng. Giá trung bình một buổi dao động từ 250.000 đến 400.000 đồng, tùy địa điểm và chuyên gia.
Chuyện thật từ người đã trải nghiệm
Một phụ nữ 52 tuổi ở Cần Thơ, từng bị đau vai kéo dài 4 năm sau khi mổ ung thư vú, đã không thể giơ tay lên cao, ngủ không yên, và phải dùng thuốc giảm đau mỗi tối. Sau 8 buổi MR kết hợp với bài tập nhẹ, cô có thể tự chải đầu, nâng con gái lên, và không còn dùng thuốc. Cô nói: “Tôi nghĩ mình sẽ đau suốt đời. Nhưng chỉ cần một kỹ thuật nhẹ nhàng, tôi đã lấy lại cuộc sống.”
Không phải ai cũng khỏi hoàn toàn. Nhưng với 70-80% người dùng, MR giúp giảm đau từ 50-90% chỉ sau vài tuần. Điều quan trọng là: bạn phải kiên trì. Không phải một buổi là hết đau. Giống như tập thể dục, MR cần thời gian để cơ thể thay đổi.
Điều gì khiến MR không hiệu quả?
Nhiều người thất vọng vì họ:
- Chỉ thử một lần rồi bỏ
- Dùng lực quá mạnh, gây tổn thương thêm
- Không kết hợp với tư thế đúng khi ngồi, đứng, ngủ
- Chờ đợi kết quả tức thì
MR không phải là phép màu. Nó là một quá trình phục hồi. Nếu bạn vẫn ngồi sai tư thế, vẫn mang túi nặng một bên, vẫn thức khuya, thì dù có làm 100 buổi cũng không đỡ.
Lời khuyên thực tế để bắt đầu
Nếu bạn đang đau mãn tính và muốn thử MR, hãy làm theo 3 bước này:
- Chọn một công cụ đơn giản: Mua một quả bóng tennis (khoảng 20.000 đồng) và một cuộn foam roller (khoảng 150.000 đồng).
- Thực hiện 10 phút mỗi ngày: Tập trung vào vùng đau nhất-cổ, vai, lưng dưới, hoặc đùi. Dùng áp lực nhẹ, giữ 2 phút tại mỗi điểm.
- Điều chỉnh lối sống: Ngồi thẳng, đứng dậy mỗi 30 phút, ngủ trên nệm vừa phải, tránh mang túi nặng một bên.
Không cần đắt tiền, không cần thiết bị cao cấp. Chỉ cần kiên trì và hiểu rằng: cơ thể bạn đang kêu cứu, và MR là cách nhẹ nhàng nhất để lắng nghe nó.
Myofascial Release có an toàn không?
Đúng là an toàn-nếu bạn làm đúng. MR không gây tổn thương mô nếu áp lực được kiểm soát. Tuy nhiên, bạn nên tránh nếu:
- Bạn đang bị viêm tĩnh mạch sâu
- Có vết thương hở, nhiễm trùng da
- Đang điều trị ung thư hoặc có khối u
- Bị loãng xương nặng
- Đang mang thai giai đoạn đầu (trừ khi có chỉ định của bác sĩ)
Nếu bạn không chắc, hãy hỏi bác sĩ vật lý trị liệu hoặc chuyên gia phục hồi chức năng. Họ có thể hướng dẫn bạn an toàn và hiệu quả nhất.
Tương lai của MR ở Việt Nam
Trong 5 năm tới, myofascial release sẽ trở thành một phần thiết yếu trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng ở Việt Nam. Không còn là liệu pháp “đắt đỏ” dành cho người giàu. Các trung tâm y tế công lập đang bắt đầu đào tạo nhân viên về kỹ thuật này. Nhiều phòng khám nhỏ ở các tỉnh như Cần Thơ, Bình Dương, và Nghệ An đã triển khai MR như một dịch vụ cơ bản.
Điều này có nghĩa là: bạn không cần phải chờ đến khi đau nặng mới tìm cách chữa. Bạn có thể phòng ngừa-bằng cách chăm sóc fascia mỗi ngày, như cách bạn đánh răng để tránh sâu răng.
